مفاخر نقشه برداری
منوي اصلي

 

 


 

 

 

نقل از نشریه نقشه برداری سال دوم ،شماره پنج

 

نگاهی کوتاه به زندگینامه و شخصیت مردی بزرگ که در برگیرنده طیف وسیعی از جامعه فنی ایران در نیم قرن گذشته است .

 

زندگینامه فنی و اداری شادروان مهندس محمد ابراهیمی منحصراً شامل یکسری مطالب کلی مربوط به دهه اول تاسیس سازمان نقشه برداری از 1332 تا 1339 شمسی می شود که این دوره مهم دوران رشد و بلوغ سازمان نقشه برداری کشور نیز محسوب می گردد. نقش سازنده و بنیادی مهند محمد ابراهیمی در تاریخچه نقشه برداری، ژئودزی ، فتوگرامتری، کارتوگرافی ، سنجش از دور و سایر شاخه های علمی و فنی وابسته از اهمیت و اولویت خاص برخوردار است و گرنه چهره های ارزشمند فنی و دلسوز و از خود گذشته در این رشته کم نبوده و نیستند . شادروان صاحب سجایای اخلاقی برجسته ، همت عالی ، علو طبع و وسع نظر والایی بوده و در محیط و شرایط آن زمان و چه در سطوح بین المللی حریف میدان بوده است .

در اوان دهه سی شمسی، زمزمه های مربوط به برنامه هفت ساله دوم سازمان برنامه هفت ساله ( نام پیشین سازمان برنامه و بودجه ) شکل رسمی تر به خود گرفت . تاسیس یک سازمان مرکزی برای نقشه برداری پروژه های عمرانی و کشوری مورد توجه واقع شده بود. بنگاه مهندسی و امثال آن نیز از جمله واحد های جدید التاسیس این سازمان بودند که بخشی از پرسنل فنی آنها برای همین منظور یعنی انتقال به سازمان جدید نقشه برداری در نظر گرفته شده بود. به همین منظور بود مسئولیت مستقیم ایجاد و به تحقق رساندن این سازمان با برخورداری از آخرین پیشرفتهای تکنولوژیک دراین زمینه و نقشه برداری هوایی به مهندس محمد ابراهیمی واگذار گردید و الحق که وی این وظیفه مهم را به نحو احسن و به نیکوترین وجه، با همه مشکلات و محدودیت ها به انجام رسانید .

اهم دلایل انتخاب این مرد شریف و دانشمند بعنوان موسس و اولین رئیس سازمان نقشه برداری در سال 1332شمسی را می توان در چند عامل زیر خلاصه نمود که دلایل توفیق سازمان نقشه برداری در سالهای اولیه تاسیس نیز در همین فهرست آمده است :

  • تقوا، حسن شهرت و محبوبیت نامبرده در تمام سطوح مهندسین ایرانی اعم از تحصیلکرده های داخل ، فارغ التحصیلان دانشگاههای خارج کشور.
  • کسب فیض علمی و شرکت در اولین دوره تخصصی مهندسی فتوگرامتری در محضر شادروان پروفسور سکرمرهورن[1] چهره سرشناس بین المللی فتوگرامتری عصر حاضر.
  • نقش موثر یاران فنی ، تحصیلی آن مرحوم ( مثلا استاد مهندس محمد حامی ) درتخصیص بودجه و اعتبارات اولیه مربوط به نقشه برداری و جلب اعتماد کامل تنی چند از اولیای وقت سازمان برنامه هفت ساله از نظر اعتبارات هر چند محدود .
  • نقش ویژه مهم اداره همکاریهای فنی سازمان ملل متحد، تحت نام U.N.T.A.A  که بعداً به U.N.T.A.D تغییر نام داد، و اعزام دانشمندان ژئودزی و فتوگرامتری طراز اول جهان مانند پروفسور گیگاس، پروفسور لاکلاور در راس آنها پروفسور سکرمرهورن به ماموریتهای کوتاه مدت در کشور ما و گزارشهای دقیق و فنی ایشان برای ساختار فنی، سازمانی و آموزشی یک سازمان سیویل نمونه نقشه برداری. همچنین موافقت با آمدن پروفسور فیشر در سالهای اولیه فعالیت سازمان.
  • علاقه شدید و زاید الوصف نامبرده به مسائل مهندسی- عمرانی کشور خود و اعتقاد راسخ ایشان به نقش بنیادی نقشه برداری های دقیق برای پروژه های فنی – عمرانی .
  • دارا بودن تجارب عملی وسیع مهندسی راه و ساختمان ومسئولیت ها و سوابق ارزنده خدمتی در اغلب مناطق کشور در سالهای قبل از 1330 و استفاده این تجربه ها و شناخت جغرافیایی از گوشه و کنار کشور.

ایجاد ترکیب مناسب نیروهای فنی نقشه برداری موجود ( فارغ التحصیلان هنرستان عالی، افسران فنی دایره جغرافیایی که تعدادی از آنها تحصیلات عالی جغرافیایی و نقشه و نقشه برداری در IGN فرانسه داشتند و نقشه برداران تجربی) و فارغ التحصیلان جوان و ممتاز رشته های ریاضی و فیزیک و راه و ساختمان دانشگاه تهران و تشکیل چهار دوره نقشه کشی برای آنان و اعزام تعدادی قابل ملاحضه از آنها برای کسب تخصص های بالاتر به مراکز مهم نقشه برداری ، فتوگرامتری، ژئودزی و کارتوگرافی جهان از سال 1332 تا 1338 و بالاخره با استفاده ازنیروهای مذکور، فراهم آوردن یک کادر فنی قوی همراه با کادر تولیدی فشرده در سطح کشور تا کارها تماماً بدست متخصصین ایرانی انجام شود .

آشنایی کامل به مسائل فنی و اداری و مشکلات موجود آن سازمان همراه با شناخت چهره ها و واحدهای متفرق نقشه برداری دربخشهای مختلف فنی – دولتی – نظامی و غیر نظامی و ایجاد احترام و همکاریهای متقابل و دائمی بین آنها .

تسلط به زبانها فرانسه و انگلیسی و تعدادی زبانهای دیگر که در امر همکاریهای بین المللی و انتقال تکنولوژی از جمله ابزار مهم است .

تهیه زمین و بودجه ساختمان سازمان نقشه برداری کشور( محل فعلی ساختمان شماره 1 سازمان ) . وسعت نظر ایشان در حدی بود( در آن زمان از میدان انقلاب فعلی تا فرودگاه فضای خالی و نیمه بیابانی بود ) که سازمانهای همجوار فنی نیز از بین سازمان نقشه برداری کشور استفاده کردند و تاسیساتی بنا نهادند .

بالاخره عوامل دیگری که در خلال سطور این مختصراز نظر خوانندگان ارجمند خواهد گذشت .

لازم به یادآوریست که برنامه هفت ساله دوم در دوران نخست وزیری دکتر محمد مصدق یعنی در مهرماه سال 1332 تصویب شد . در همان سال منزل کوچکی در شبکه جنوبی دانشگاه تهران بعنوان سازمان نقشه برداری اجاره شد، محمد ابراهیمی و همکار اداریش مهندس مهدی شریف در این ساختمان چند اطاقه کار خود را به اتفاق یاران مجرب آن مرحوم در امور اداری و مالی آغاز کردند و دراین رابطه دستگاه ها و لوازم فنی مختصری فراهم شد و سفارش اولین دستگاههای زمینی نقشه برداری جدید داده شد و متعاقب آن برحسب توصیه ها و گزارش پروفسور سکرمرهورن ، دوربین عکسبرداری هوایی، دستگاه تبدیل، دستگاه ترمیم ، لوازم لابراتوار عکاسی، دستگاه کپی کلیمش، لوازم اسکرایبینک و مجموعه ای از تئودولیت ها ، ترازیاب ها گرفته تا لوازم اردویی در فهرست نیازهای سازمان قرار گرفته، تا سال 1336 به مرحله طیف کامل رسیدند. انتقال به ساختمان جدید ( ساختمان شماره یک فعلی ) از ساختمانهای اجاره ای در سال 1337 به انجام رسید. یک شورای  عالی نقشه برداری مرکب از نمایندگان سازمان برنامه، رئیس اداره جغرافیایی ارتش، وزارت کشور، دانشگاه تهران، وزارت راه و وزارت دادگستری تشکیل شد و جلسات آن همه هفته روزهای چهارشنبه در سازمان نقشه برداری و به ریاست شادروان محمد ابراهیمی بی وقفه بمدت 10 سال ادامه داشت. یکی از مهمترین عوامل توفیق ایشان و در واقع سازمان نقشه بردرای توجه به نیروی انسانی بود. بهتر است این امر را مستقیماً از گزارش چاپ شده ای به قلم خود ایشان که در دوران تصدی آقای مهندس سیاوش بسیطی در سال 1339 به امضای سازمان نقشه برداری به چاپ رسیده است، مطالبی را عینا نقل کنیم .


تربیت کادر فنی

نقل از گزارش چاپ شده سازمان نقشه برداری 1332-1339


اولین قدم سازمان نقشه برداری تربیت و آموزش یک کادر فنی ورزیده و مطلع در داخل و خارج کشور بمنظور توسعه و پیشرفت فن نقشه برداری در ایران، آشنایی با آخرین متدها و دستگاه های دقیق امروزه، هماهنگی وتمرکز کلیه امور نقشه برداری کشور جهت طرح و اجرای پروژه های راه آهن، راهسازی و امور ارتباطی، آبیاری، سد سازی، برق، لوله کشی، شهرسازی، استخراج و بهره برداری از معادن، نصب کارخانجات، امور اقتصادی و اجتماعی، آمار و غیره برای تامین احتیاجات سازمان برنامه، وازرتخانه ها، موسسات و سازمان های ذیصلاح کشور بود. با استفاده از وجود اساتید ایرانی، خارجی و کارشناسان سازمان ملل متحد سه سری کلاس برای تربیت مهندس نقشه بردار و نقشه کش ( با امتحان ورودی ) تشکیل شد که طی چهار دوره تحصیلی جمعاً 80 نفر مهندس نقشه بردار، 215 نفر نقشه بردار و کادر فنی سازمان نقشه برداری از فارغ التحصیلات فوق تشکیل شده است و عده ای از آنها نیز در استخدام سایر موسسات دولتی و ملی دیگر از قبیل دانشگاه تهران ، ذوب آهن، وزارت صنایع و معادن، بنگاه خالصه شرکت ملی نفت ایران، کنسرسیوم و . . .  بوده و یا بعنوان مامور در دستگاه های دیگر خدمت می کنند. از عده فارغ التحصیلان فوق جمعاً 28 نفر برای احراز تخصص و یا تکمیل معلومات نظری و عملی در رشته های مختلف به خارج از کشور اعزام شده اند که 21 نفر تاکنون مراجعت و در سازمان نقشه برداری و یا موسسات دیگر مشغول کار و خدمت می باشند .

این بود عین گزارشی که شادروان ابراهیمی در سال 1339 که همیشه از این کار راضی و خشنود بود. در خاتمه سخن، نظر خوانندگان عزیز را به اختصاری از سخنان پروفسور سکرمرهورن  دوست و استاد مهندس شادروان که در خبرنامه قدیم ITC شماره 8 مورخ 8 ژانویه 1964 درباره شادروان ابراهیمی به تفصیل آورده شده است معطوف می داریم .

اول خبر نامه I.T.C با تصویری خندان از محمد ابراهیمی زینت یافته، خلاصه این سخنان که با یک یاد بود آغاز می گردد چنین است:

 

یاد بود از دست دادن محمد ابراهیمی در تاریخ 13/09/1963 میلادی در سن 58 سالگی ...

 

I.T.C اولین دانشجوی خود و یک شخصیت علمی را از دست داد و من نیز که طی سالهای گذشته روابط شخصی و دوستی صمیمانه و منظمی با وی داشتم کمبود او را برای همه فارغ التحصیلان I.T.C و خوانندگان این بولتن خبری را در سراسر جهان به زندگانی این شخصیت بزرگ و نمونه جلب کنم و این از آن جهت نیست که او فتوگرامتری را به کشور خود وارد و معرفی کرد و این روش نوین نقشه برداری را در خدمت تمام سرویس ها و موسسات فنی کشور خود در سالهای 1951 تا 1960 قرارداد بلکه از آن جهت است که او یک نمونه خوب برای تمام کسانی است که برای عمران توسعه کشور خود احساس وظیفه می کنند. همیشه این سوال مطرح بوده است که چرا یک مهندس سیویل موفق، پست و موقعیت مهم مربوط به ساختمان راه های اصلی کشورش را بر عهده داشت، این موقعیت مهم را ترک کرد و در سن 46 سالگی به تحصیل فتوگرامتری در I.T.C شناخته نشده آن زمان راغب گردید؟ بهتر است برای پاسخ به این سوال به نوشته های خود او که برای تحصیل در I.T.C به زبان فرانسه نوشته است رجوع کنیم .

تمام هدف گیریهای ترقی و عالی و تمام راههای توسعه و عمران (اعم از فنی – صنعتی – اقتصادی و اجتماعی) برای یک کشور می بایست از مسیر شناسائی آن کشور عبور کنند و من نیز بنابر شغل و حرفه مهندسی خود اشتیاق و علاقه زیادی به مسائل نقشه برداری مربوط به میهن خود دارم. زیرا این رشته فنی بسیار مهم بالاخص با تکنولوژی های جدید می تواند نقش زیر بنایی مهمی در تمامی امور عمرانی یک کشور ایفاء کند. ابراهیمی در ادامه این نوشته می افزاید . . .  و از سوی دیگر از نقطه نظرات مختلف اولی و ارجح است که کارهای مدیریت، شناسایی ها و مطالعات جغرافیایی و عملیات نقشه برداری در هر کشور بوسیله متخصصین و کارشناسان، مهندسین و تکنسین های همان کشور انجام گیرد زیرا در این امور علاوه بر تخصص های فنی، حرفه ای عوامل پیوستگی و وابستگی به محیط و آشنایی های مستقیم محلی سهم قابل ملاحظه ای در پیشبرد موفقیت آمیز کارها می تواند داشته باشد .

بر مبنای همین اعتقاد و اصول ابراهیمی در وصول به اهداف مقدس خود کوششهای عملی را آغاز کرده تحقق بخشید و با وجودیکه طی سالهای تصدی نقشه برداری بارها پستهای مهمتر و حساس تری با حقوق های بالاتر به او پیشنهاد شد، او هیچگاه شانه از زیر بار مسئولیت های خطیر خود خالی نکرد. احساس وظیفه درحد استثنایی برای خدمات مهم زیر بنایی قبول این پست ها و عناوین بالاتر و مهمتر را برای او غیر ممکن نکرد. زیرا او وظیفه تعالی و تحول فنی استاندارهای نقشه برداری کشورش را بر عهده گرفته بود که این وظیفه مهم را از نظر فنی‌، آموزشی و نیروی انسانی و تجهیزاتی به انجام رسانید .


روانش شاد


[1] پروفسور دکتر مهندس ویلم سکرمرهورن (S chermerhormn  Prof.Dr.Ingr.W )در بین دانشمندان معاصر، در رشته نقشه برداری هوایی، شناخته شده است. در مقدمه اغلب کتب فتوگرامتری جهان در سه دهه اخیر ، و در تاریخچه های فتوگرامتری به آثار و خدمات او مکررا اشاره می شود . وی در سال 1894 متولد و پس از تحصیلات مهندسی و اخذ دکترا، در دانشکده ژئودزی دانشگاه فنی مشهور دلفت، چندین سال تدریس کرد. در اولین سالهای بعد از جنگ جهانی دوم ، نخست وزیر هلند شد و استقلال اندونزی را تصویب کرد. در سال 1950 میلادی مرکز بین المللی نقشه برداری هوایی معروف به ITC را در شهر دانشگاهی دلفت هلند را تاسیس کرد. ضمن عضویت در پارلمان هلند مدت 14 سال نیز ریاست این مرکز را به عهده داشت. او کار خود را با سه نفر دانشجو، که هر سه تحصیلات عالی مهندسی داشتند ، یعنی ابراهیمی از ایران ، دویل از آمریکا و یک نفر از یونان آغاز کرد . وی با همین کلاس سه نفره به موجودیت ITC ، که امروزه به یک انستیتوی عظیم بین المللی بدل شده و تعداد فارغ التحصیلان آن از مرز 5000 نفر گذشته است، رسمیت و موجودیت بخشید.

 

تعداد بازدید : 3544


انتشارات
 

 

سامانه الکترونیکی نشریات

 


انجمن علمي مهندسي نقشه برداري و ژئوماتيک ايران
Copyright © 2008-2015 By ISSGE.IR , All rights reserved / Design & Support: Nasser Khoddami